Tematyka ekologiczna i przyrodnicza w WBP w Łodzi

Ładne kwiatki, pies ogrodnika, wpaść jak śliwka w kompot, sezon ogórkowy, groch z kapustą. Ogród wkracza do języka, a przyroda otacza nas wszędzie. Lubimy spędzać czas na świeżym powietrzu i odczuwamy, jaki pozytywny wpływ na nasze samopoczucie ma natura. Z kolei postępujące zmiany klimatu dowodzą, jak ważny jest temat ekologii i dobra przyrody.

Literatura w swoim bogactwie nie zapomina o tym ważnym temacie. Na półkach Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi odnajdujemy książki poświęcone edukacji ekologicznej, poradniki, pięknie ilustrowane atlasy, literaturę dziecięcą, regionalną, poezję, nuty i winyle.

Na początek polecamy prawdziwą perełkę poradniczą z 1818 r.

„O chodowaniu użytku, mnożeniu i poznawaniu drzew, krzewów, roślin i źiół celenieyszych: ku ozdobie ogrodów przy zastosowaniu do naszey strefy: dzieło miłośnikom ogrodów poświęcone” autorstwa Stanisława Wodzickiego.

Jak pisze sam autor, w słowie do czytelnika „Dziełko to, z pod prasy wychodzące, niczem innem nie jest jak przepisami, które przez lat kilkanaście dla mego ogrodnika zbierałem, aby go obeznać z chodowaniem kilku tysięcy pięknych rośli, które w powierzonym mu zbiorze znajdowały się. Człowiek ten bowiem (mówiący tylko po polsku) w ojczystych książkach czerpać nie mógł tych wiadomości. […] wieksza część ogrodników naszych w podobnym jest przypadku”.

Wokół pałacu w Niedźwiedziu Stanisław Wodzicki stworzył rozległy ogród, w którym pielęgnował liczne rzadkie gatunki roślin sprowadzanych z różnych części świata. Z zamiłowaniem oddawał się badaniom przyrodniczym, a swoje obserwacje i doświadczenia starannie zapisywał. Wodzicki opublikował sześciotomowe dzieło „O użytku, mnożeniu i poznawaniu drzew, krzewów, roślin i ziół celniejszych” przeznaczone dla praktyków ogrodnictwa i pasjonatów przyrody. To jedno z pierwszych tak kompleksowych dzieł w Polsce dotyczących ogrodnictwa i botaniki o charakterze praktycznym.

W pierwszym tomie dzieła „O użytku, mnożeniu i poznawaniu drzew, krzewów, roślin i ziół celniejszych” znajduje się litografia przedstawiająca Stanisława Wodzickiego. Portret ten stanowi frontispis (czyli ilustrację otwierającą tom).

Jak nie dramatyzować w ogrodzie?Pomocną publikacją będą „Sekrety ogrodu: dramaty z rabaty i różane perypetie” autorstwa Anne-France Dautheville (wstęp Clotilde Boisvert ; przełożył Andrzej Stańczyk). Pasjonatka ogrodnictwa w podrozdziałach m. in. Wiem to od robaczka świętojańskiego, Życie towarzyskie i uczuciowe koniczyny białej, Sztuczki czterolistnej koniczyny czy Instrukcja obsługi jaśminu w przystępny sposób serwuje ogrodowe ciekawostki i daje praktyczne porady. Książkę dla miłośników prac ogrodniczych wydało Wydawnictwo Literackie.

„Wielki atlas ptaków Polski” Anny i Łukasza Przybyłowiczów i Radosława Włodarczyka to pozycja obowiązkowa dla miłośników tych stworzeń. Jest tu wiele cennych informacji o markaczkach, łyskach, wodnikach, siewkach złotych, mewach, bocianach, kormoranach, sójkach czy wodniczkach. Atlas przybliża historię rodową ptaków, ich anatomię, zmysły, rodzaje lotów, głosy i porozumiewanie się, zachowania rozrodcze, opiekę rodzicielską, obserwowanie i ochronę ptaków. Album bogaty jest w piękne zdjęcia i czytelne grafiki, a wydany został nakładem Wydawnictwa Dragon.

W takim zestawieniu przyrodniczym nie może zabraknąć publikacji z wątkami regionalnymi. „Mocarze czasu: pomnikowe drzewa w świecie i na ziemi łódzkiej” prof. Janusza Hereźniaka wydane nakładem Łódzkiego Towarzystwa Naukowego to książka szczególnie ważna. W 2014 r. została laureatką   Nagrody Złoty Ekslibris, przyznawanej przez Bibliotekę, w kategorii Najlepsza Książka o Ziemi Łódzkiej. Książka zawiera opowieść o drzewach w wierzeniach religijnych, nauce i sztuce; drzewach jako pomnikach przyrody; opisy form i morfologii drzew; rozdział Człowiek a drzewo o wspólnej koegzystencji; drzewach jako pomnikach przyrody na ziemi łódzkiej. Monumentalna monografia opatrzona fotografiami to prawdziwa gratka dla miłośników drzew.

Wiedzę o tym, jak ważna jest ochrona przyrody warto przyswajać już od najmłodszych lat. Nasza biblioteka posiada bogaty zbiór książek dla dzieci poświęconych ekologii, roślinom i ogrodnictwu. To publikacje, które nie tylko rozwijają wiedzę przyrodniczą, ale też budzą ciekawość, zachęcają do obserwacji świata i działania – na przykład założenia własnego miniogródka na balkonie czy sadzenia roślin miododajnych.

Prof. Simona Kossak – pierwsza dama polskiej ekologii i zoopsychologii. Mieszkała przez lata w starej leśniczówce Dziedzinka w Puszczy Białowieskiej, zajmując się działalnością naukową i popularyzatorską. Mieszkańców Puszczy traktowała jak swoich przyjaciół. W zbiorach Biblioteki znajduje się kilkanaście pozycji o jej życiu i pracy. Wśród nich książka „Simona Kossak: mieszkanka dzikiej puszczy” Agnieszki Ludwig-Słomczyńskiej, którą ilustrował Marcin Bruchnalski. Książka została wydana przez Wydawnictwo Czarna Owca w serii Oni zmienili świat. Dedykowana jest dzieciom, ale niejeden dorosły zaczyta się z zainteresowaniem. Uchylimy rąbka tajemnicy. W Dziedzince wraz z Simoną mieszkały dwa psy, trzy szczury, sowa, locha, rysica, czarny bocian. Wychowywała również dwa łosie, które nosiły imiona Pepsi i Cola. Był też „kruk gangster”, który kobiety ciągnął za spódnice. Jeśli jesteście ciekawi, co jeszcze działo się w Dziedzince i jak wyglądała droga zawodowa Simony Kossak – zapraszamy do lektury.

„Wspaniała planeta Ziemia i jej przyroda” autorstwa Rachel Ignotofsky to książka, która już od pierwszych stron zachwyca ilustracjami, ale przede wszystkim uczy szacunku do natury. Autorka w przystępny, obrazowy sposób przedstawia, jak działa nasza planeta: od atmosfery i oceanów, przez lasy deszczowe, pustynie i lodowce, aż po mikroorganizmy, które żyją pod naszymi stopami.

„Lisek uczy dzieci segregacji śmieci: plastik” skierowana jest do najmłodszych czytelników, którzy dopiero zaczynają rozumieć, jak działa świat odpadów. Głównym bohaterem jest Lisek, który w zabawny i mądry sposób pokazuje dzieciom, czym jest plastik, dlaczego należy go segregować i co się z nim dzieje po wyrzuceniu do odpowiedniego pojemnika. Dzieci dowiadują się, że plastikowe odpady nie muszą być tylko śmieciem, że mogą zyskać drugie życie, jeśli je odpowiednio posegregujemy. Książka napisana jest prostym językiem, idealnym dla przedszkolaków i dzieci w wieku wczesnoszkolnym.

„Gościu, siądź pod mym liściem, a odpoczni sobie!” Przyroda była i jest inspiracją i natchnieniem dla poetów. Obok fraszki „Na lipę” Jana Kochanowskiego warto tu wymienić chociażby „W lesie” Kazimierza Przerwy-Tetmajera, „Dzionek wiosenny” Juliana Tuwima, „Lilie wodne” Adama Asnyka, „Żal” Antoniego Słonimskiego, „Na całych jeziorach Ty” Agnieszki Osieckiej czy „Kukułeczka” Marii Konopnickiej.

Piękno natury można nie tylko zobaczyć, można je także usłyszeć. W naszych zbiorach bardzo często przyroda spotyka się z muzyką. Można u nas znaleźć wiele bezcennych materiałów, w tym nuty i winyle, które pokazują, jak artyści inspirowali się światem natury.

Wśród nut odnajdujemy kompozycje, które oddają śpiew ptaków, szum drzew, taniec wiatru czy ciszę lasu. Przykładem jest choćby utwór „Śpiew skowronka” op. 39 nr 22 Piotra Czajkowskiego. To subtelna miniatura fortepianowa, w której dziecko może usłyszeć wiosenny poranek i lot skowronka nad łąką. Albo pieśń „Wędrowna ptaszyna” ze zbiorów z końca XIX wieku, do muzyki Stanisława Moniuszki. To przykład, jak dawna muzyka polska czerpała z obrazów natury i tęsknoty za wolnością.

Posiadamy też wyjątkowe płyty winylowe i płyty cd, na których zapisano nie tylko muzykę klasyczną inspirowaną naturą, ale również autentyczne odgłosy ptaków i lasu, które idealnie sprawdzą się, jeśli chcemy się zrelaksować. Zachęcamy do zapoznania się z wystawą online „Piękno natury na pięciolinii” autorstwa Katarzyny Szymańskiej, która dostępna jest pod linkiem http://www2.wbp.lodz.pl/pliki/wystawy/2021-piekno-natury/

W zbiorach naszej biblioteki znajduje się publikacja „Ptasie radio: atlas ptaków Polski dla osób niewidomych i niedowidzących”, opracowana z myślą o odbiorcach z dysfunkcją wzroku. Atlas prezentuje wybrane gatunki ptaków występujących w Polsce, umożliwiając ich poznanie zarówno poprzez opis, jak i charakterystyczne odgłosy. Publikacja została przygotowana w formie dostosowanej do potrzeb osób niewidomych i słabowidzących, łącząc tekst brajlowski z materiałem audio.

Zapraszamy do biblioteki po zielone publikacje. Powyższy spis obejmuje tylko wycinek naszych zbiorów. W wyszukiwaniu materiałów specjalizuje się Dział Informacji Naukowej, Regionaliów i Bibliografii.

Przeczytanie wartościowej książki może być dobrym impulsem do podjęcia bibliotecznych inicjatyw w tym zakresie. Dbanie o planetę zaczyna się od małych kroków.

Polecamy podcast w Radiu Łódź „Ekologia. Bez. Ogródek. Dramaty z rabaty, czyli „zielone” książki w zbiorach WBP”: https://radiolodz.pl/ekologia-bez-ogrodek-dramaty-z-rabaty-czyli-zielone-ksiazki-w-zbiorach-wbp-podcast,557780/

Jolanta Zwierzyńska, Aleksandra Sołtysiak – Biuro Promocji WBP w Łodzi